Regionalna Izba Obrachunkowa nie zostawiła złudzeń:

Finanse Piekar Śląskich były prowadzone tak, że miasto przez lata nie wiedziało, co naprawdę posiada, ile powinno pobierać, a ile traci. Wystąpienie pokontrolne (znak: WK.610.3.2026.4) z 12 czerwca 2026 r. to nie jest „urzędowy dokument do odhaczenia” to akt oskarżenia wobec sposobu zarządzania majątkiem publicznym, obejmujący 19 poważnych nieprawidłowości: od nieuregulowanego przekazania majątku szpitala, przez wielomilionowe luki w ewidencji, po podatki naliczane „na oko” i księgowość prowadzoną… w Excelu.

W sposób przystępny przedstawiamy 19 wniosków wystąpienia pokontrolnego Regionalnej Izby Obrachunkowej, bez prawniczego żargonu, wyjaśniając, co RIO ustaliła i jakie to ma praktyczne konsekwencje.

Według RIO: miasto udzieliło prawa użytkowania udziałów w spółce Piekarskie Centrum Medyczne na rzecz Akademickiego Centrum Medycznego, bez spisanego porozumienia określającego zasady korzystania z budynków i sprzętu. Konsekwencja: brak jasności kto ponosi koszty, kto odpowiada za sprzęt i kto ma pierwszeństwo w korzystaniu - realne ryzyko strat i sporów.

Według RIO: miasto, jako użytkownik udziałów, nie wprowadziło skutecznych mechanizmów kontroli wykonania umowy i rozliczeń spółki. Skutek: możliwe ukryte straty i brak rozliczalności zarządu spółki.

Przykład: Jeśli spółka szpitalna generuje stratę, miasto może się o tym dowiedzieć dopiero po fakcie, bo nie ma mechanizmów bieżącej kontroli. To jak prowadzenie firmy bez księgowego.

Według RIO: zawierano umowy cywilnoprawne między gminą a jej jednostkami organizacyjnymi (np. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, Zakład Gospodarki Mieszkaniowej). RIO wskazuje, że takie umowy są prawnie wątpliwe, bo jednostki te nie występują we własnym imieniu a to ryzyko unieważnienia czynności i konsekwencji finansowych. RIO zwróciła uwagę, że stosowanie umów cywilnoprawnych w relacjach gmina - jej jednostki stwarza ryzyko prawne i finansowe oraz osłabia przejrzystość gospodarowania mieniem publicznym.  

Według RIO: Referat Podatkowy nie przeprowadzał wymaganych czynności sprawdzających wobec podatników i nie wzywał do wyjaśnień. Konsekwencja: firmy mogły deklarować niższe podstawy opodatkowania, a miasto traciło wpływy.

Przykład: Firma deklaruje, że ma tylko „grunt niezwiązany z działalnością”, a w rzeczywistości prowadzi tam parking dla klientów. Bez kontroli miasto nawet się o tym nie dowie.

Według RIO: podatnicy deklarowali grunty jako rolne, mimo prowadzenia działalności gospodarczej (np. składowanie odpadów). Skutek: niższe podatki i uszczuplenie budżetu. Według wystąpienia pokontrolnego RIO: Urząd Miasta nie tylko przyjmował deklaracje podatkowe bez wystarczającej weryfikacji, lecz także nie podejmował podstawowych czynności sprawdzających. Referat Podatkowy nie przeprowadzał kontroli terenowych ani analizy dokumentów pozwalających ustalić faktyczne wykorzystanie działek, nie wzywał podatników do wyjaśnień ani do złożenia korekt deklaracji, a zgromadzone w sieci i w aktach dowody (np. zdjęcia, zezwolenia, informacje o prowadzonej działalności) nie zostały wykorzystane do wszczęcia postępowań. RIO wskazuje ponadto na niedostateczny nadzór kierownictwa nad pracą referatu, co utrudniało wykrycie i skorygowanie błędnych klasyfikacji gruntów  

Przykład: To jak płacenie podatku za ogródek, gdy stoi tam magazyn i sklep.

Według RIO: place, parkingi, ogrodzenia, dystrybutory paliw, przyłącza i inne budowle nie zostały prawidłowo rozpoznane i opodatkowane. To bezpośrednie pominięcie źródeł dochodu gminy.

Przykład: Na działce stoi ogrodzenie, dystrybutor paliwa i zbiornik na tlen, ale w deklaracji podatkowej widnieje „pusty teren”. Miasto traci pieniądze, bo nikt nie sprawdził, co tam faktycznie jest.

Według RIO: zwolniono grunty jako kolejowe mimo braku ruchu pociągów. Skutek: nieuzasadnione ulgi i utrata wpływów. W podatku od nieruchomości istnieje specjalne zwolnienie: grunty zajęte pod infrastrukturę kolejową mogą być zwolnione z podatku. To ma sens, gdy faktycznie jest tam czynna linia kolejowa, po której jeżdżą pociągi, a teren służy do obsługi ruchu kolejowego. RIO wskazała, że w Piekarach Śląskich zwalniano z podatku grunty jako „kolejowe”, mimo że tor był nieczynny.  

Przykład: To jak deklarowanie „czynnego zakładu przemysłowego”, choć od lat stoi tam pusty, zarośnięty plac.

Według RIO: opłaty za użytkowanie wieczyste dla wielu kart kontowych nie były aktualizowane od 2008-2011 r. (i starszych dat). Konsekwencja: firmy płaciły stawki sprzed lat, miasto nie korzystało z realnej wartości gruntów.

Przykład: Firma płaci opłatę ustaloną 15 lat temu, gdy teren był wart dużo mniej. To jak płacenie czynszu za lokal w centrum miasta według stawek z 2008 roku.

[Przypis redakcji] Karta kontowa to zestawienie wszystkich zapisów na danym koncie księgowym, potrzebne do weryfikacji poprawności ksiąg.

Według RIO: budynki przekazane Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej o łącznej wartości 108 192 715,03 zł nie zostały ujęte w koncie „Środki trwałe”. To poważne braki w ewidencji majątku publicznego i utrudnienie kontroli nad zasobami.

Przykład: To jak posiadanie kamienicy, która nie istnieje w księgach wieczystych - nie da się jej kontrolować ani rozliczać.

Według RIO: miasto posiada udziały w spółce EkoPark sp. z o.o. o wartości około 3,9 mln zł, które nie zostały ujęte w księgach rachunkowych miasta. To oznacza, że aktywo o realnej wartości kilku milionów złotych nie figuruje w bilansie, czyli w oficjalnym sprawozdaniu pokazującym majątek miasta.

Przykład: To jak posiadanie udziałów w firmie warte kilka milionów, które nie są wpisane w żadnym rejestrze majątku - jakby formalnie nie istniały.

Według RIO: część rozliczeń prowadzono w arkuszach kalkulacyjnych zamiast w certyfikowanym systemie finansowo‑księgowym. Skutek: zwiększone ryzyko błędów, utrudniony audyt i mniejsza wiarygodność sprawozdań.

Przykład: To jak prowadzenie budżetu miasta na kartce w zeszycie.

Według RIO: Zakład Gospodarki Mieszkaniowej zarządzał 116 wspólnotami mieszkaniowymi. RIO uznała to za niezgodne z przepisami finansów publicznych — publiczny zakład nie powinien prowadzić takiej działalności bez jasnej podstawy prawnej.

Przykład: To sytuacja, w której publiczna jednostka pracuje jak prywatny zarządca, choć nie ma do tego podstawy prawnej.

Według RIO: koszty związane z referendum zostały zaklasyfikowane w niewłaściwych paragrafach budżetowych. Skutek: utrudniona kontrola wydatków i mniejsza przejrzystość.

Przykład: To jak kupić opał na zimę i wpisać go w domowym budżecie jako „rozrywka”. Niby pieniądze wydane, ale później nikt nie wie, ile naprawdę poszło na ogrzewanie.

Według RIO: odpis na ZFŚS został zaniżony o 150 325,89 zł z powodu błędów w ustaleniu przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników. Dotyczyło to pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie oraz pracowników miejskich jednostek organizacyjnych, dla których odpis socjalny nalicza i przekazuje Urząd Miasta. Skutek: w funduszu socjalnym znalazło się o ponad 150 tys. zł mniej, co oznacza niższe świadczenia socjalne dla pracowników miejskich instytucji.

Przykład: To jak obcięcie środków na świadczenia świąteczne i zapomogi bez wiedzy pracowników.

Według RIO: dotacje przedmiotowe były przekazywane po terminie, a ich rozliczenia nie były odpowiednio kontrolowane. RIO zwróciła uwagę, że miasto nie weryfikowało na bieżąco, czy środki zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem oraz czy rozliczenia były kompletne i prawidłowe. Oznacza to ryzyko nieefektywnego wydatkowania pieniędzy publicznych, bo bez terminowego przekazania dotacji i bez rzetelnej kontroli rozliczeń nie da się ocenić, czy środki zostały użyte zgodnie z celem.  

Przykład: To jak wypłacić środki „na zadanie publiczne”, ale zrobić to po czasie i potem nie sprawdzić, czy zadanie w ogóle wykonano. Pełna uznaniowość, zero nadzoru.

Według RIO: Urząd Miasta rażąco spóźniał się z zamykaniem ksiąg rachunkowych, co bezpośrednio wpływa na przejrzystość finansów publicznych. Najbardziej jaskrawy przykład: księgi rachunkowe za 2022 rok powinny zostać zamknięte do 30 czerwca 2023 r., a zamknięto je dopiero 8 marca 2024 r. — czyli 288 dni po terminie.

Przykład: Próbujesz zaplanować domowy budżet na nowy rok, nie mając jeszcze podsumowania poprzedniego: żadnych rachunków, żadnych zestawień, żadnych liczb. „Na oko”.

Według RIO: spisy z natury i inwentaryzacje były niekompletne i prowadzone niezgodnie z przepisami. Bez rzetelnej inwentaryzacji nie da się wiarygodnie zarządzać mieniem.

Przykład: Brak protokołów oznacza, że nie wiadomo, które działki faktycznie są w trwałym zarządzie jednostek. To jak nie mieć listy, co komu przekazano - idealne warunki do pomyłek i nadużyć.

Według RIO: miasto nie podejmowało szybkich działań wobec dłużników, co prowadziło do przedawnienia części należności. Każde przedawnienie to realna strata dla budżetu.

Przykład: To jak nie upomnieć się o czynsz przez kilka lat - później nie można go już odzyskać.

Według RIO: podobne problemy (np. brak aktualizacji opłat za użytkowanie wieczyste) były już wskazywane w wystąpieniu RIO z 2022 r., a wiele zaleceń nie zostało wdrożonych. To sygnał systemowego braku reakcji i słabego nadzoru.

Według RIO: za nadzór nad wykrytymi obszarami odpowiedzialne były osoby pełniące nadzór w Urzędzie Miasta, w tym Prezydent Miasta Sława Umińska‑Kajdan, kierownicy referatów i naczelnicy wydziałów. RIO wskazała osoby odpowiedzialne służbowo, nie formułując wprost zarzutów karnych.

Wnioski, jak zawsze, pozostawiamy Państwu - warto zestawić je z oficjalną narracją Urzędu Miasta.