CO WY WIECIE O PELLECIE?

„Spalarnia”- lepiej mówić „centralne źródło ciepła”, prawda?

„Pytania”- samo ich zadawanie, niektórych boli.

„Referendum”- nawet jak nieważne, to i tak “ważne”.

„Pellet”- brzmi zbyt konkurencyjnie, więc lepiej go nie wypowiadać.

W debacie publicznej Piekar Śląskich przez ostatnie miesiące pojawia się tylko jeden wariant: spalarnia odpadów jako „centralne źródło ciepła”. Tymczasem istnieje drugi, kompletny i realny model - modernizacja lokalnych ciepłowni na pellet. To rozwiązanie funkcjonuje w Europie od lat, jest wspierane przez UE i ma pełne zaplecze technologiczne.

Za nami nieważne referendum z dwoma możliwymi wyborami:

Wariant 1: Modernizacja istniejących lokalnych ciepłowni (Ziętek, Julian, Andaluzja) wraz ze zmianą paliwa z węgla na biomasę (pellet).

Przed nami kluczowa zmiana Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP), która ma umożliwić powstanie spalarni w naszym mieście. Wokół tematu spalarni od lat buduje się jedną, bardzo mocną narrację – że to „nowoczesność”, „bezpieczeństwo”, „jedyna droga”.

O pellecie nie powiedziano praktycznie nic. MPEC organizował spotkania, oprowadzał ludzi po spalarniach, wysyłał ulotki i organizował wycieczki. To była intensywna kampania informacyjna i emocjonalna. Ludzie mieli poczuć, że spalarnia jest czymś niezbędnym.

Dla mieszkańców modernizacja istniejącej ciepłowni węglowej to koniec z brudem, dymem i pyłem. Stare kotły węglowe przerabia się na nowoczesny, w 100% automatyczny system pelletowy. Czysty, sprasowany granulat drzewny jest podawany komputerowo za pomocą nowoczesnego rusztu schodkowego. Komputer sam decyduje, ile paliwa podać. Jeśli na zewnątrz robi się cieplej, system natychmiast zmniejsza płomień. Zamiast prymitywnego komina instaluje się przemysłowe elektrofiltry. Wyłapują one ponad 99% pyłów, spełniając rygorystyczną unijną Dyrektywę MCP (2015/2193). Z komina unosi się głównie bezwonna para wodna.

Popiół z pelletu (klasa EN Plus A1): To czyste drewno. Jest on bogaty w potas i wapń. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem nawozowym (UE) 2019/1009, po przetworzeniu wraca na pola jako bezpieczny mineralny polepszacz gleby – składnik nawozu.

Popiół ze spalarni śmieci: To tykająca bomba ekologiczna. Spalanie plastiku i odpadów domowych generuje toksyczne, niebezpieczne pyły i popioły (np. kod odpadu 19 01 13*). Zawierają one metale ciężkie oraz groźne dioksyny. Miasto musi płacić ogromne pieniądze za ich wywóz i składowanie na specjalnych składowiskach odpadów niebezpiecznych.

Po spaleniu 100 000 ton śmieci powstaje około 20 000–30 000 ton żużla rocznie. Może on służyć jako kruszywo do budowy dróg, ale wymaga to wcześniejszej waloryzacji (odzysku metali i sezonowania), aby usunąć metale ciężkie i chlorki. Dyrektywa odpadowa (2008/98/WE) określa rygorystyczne warunki utraty statusu odpadu. Koszt tego procesu jest stałym elementem budżetu spalarni. Jeśli dana partia żużla nie spełni surowych norm środowiskowych, nie może trafić pod drogi i musi zostać zdeponowana na składowisku, co finansowane jest z opłat za gospodarowanie odpadami.

 

W kotłach pelletowych żużel praktycznie nie powstaje. Certyfikowany pellet drzewny wypala się niemal całkowicie (zostaje poniżej 0,7% czystego, miękkiego popiołu). Ciepłownia nie generuje żadnych twardych, spiekanych odpadów.

Oficjalne foldery reklamowe zwykle pomijają podstawowe fakty dotyczące fizyki spalania i prawa unijnego. Certyfikowany pellet drzewny jest w UE klasyfikowany jako Odnawialne Źródło Energii (OZE) zgodnie z dyrektywą RED II (UE 2018/2001) oraz RED III (UE 2023/2413).

Spalarnie odpadów natomiast wykorzystują paliwo RDF, które zawiera znaczący udział tworzyw sztucznych pochodzących z ropy naftowej, co oznacza emisję kopalnego CO2.

Pellet jest neutralny klimatycznie – uwalnia tylko tyle CO2, ile drzewo pochłonęło podczas wzrostu. Badania cyklu życia paliw (LCA) pokazują, że całkowita emisja pelletu jest o ok. 94% niższa niż węgla. Pellet ma stały, kontrolowany skład, śladową zawartość siarki i chloru, co przekłada się na znacząco niższe emisje SO2 i NOx oraz brak warunków do powstawania dioksyn.

Spalarnia śmieci (RDF); Plastik nie rośnie na drzewach. Spalanie tworzyw sztucznych generuje kopalny CO2 – tak samo jak spalanie węgla czy oleju opałowego. Skład RDF jest zmienny i nieprzewidywalny (w końcu to śmieci), co powoduje zmienność emisji oraz ryzyko powstawania dioksyn i furanów. Zgodnie z Rozporządzeniem UE 2020/852 spalarnie odpadów nie spełniają kryteriów zrównoważonego rozwoju i nie mogą być klasyfikowane jako inwestycje ekologiczne, co w praktyce oznacza ich wykluczenie z zielonego finansowania w Unii Europejskiej.

Od tego dnia żadna „eko‑grafika” ani folder nie może przedstawiać spalarni jako „zielonej” czy „neutralnej klimatycznie”, jeśli instalacja nie spełnia twardych kryteriów środowiskowych, a większość takich instalacji nie spełnia.

Koniec z marketingiem na zielono, koniec z „eko‑inwestycją”. Za takie komunikaty grożą kary do 4% obrotu, więc epoka zielonej narracji bez pokrycia kończy się jesienią 2026.

Trochę śmieszne, trochę straszne, ale w sumie dobrze- wiele „eko” po prostu zniknie z naszego otoczenia.

Bo sierpniowa debata odbędzie się jeszcze w starym reżimie prawnym- w czasie, gdy spalarnia wciąż może używać zielonych haseł, które kilka tygodni później będą już nielegalne.

To nie zarzut nieprawdy, tylko fakt: dyskusja oprze się na komunikacji, która po 27 września nie przejdzie przez sito nowych przepisów.

Pellet drzewny spełnia kryteria zrównoważonego rozwoju z dyrektywy RED III, więc jego status jako OZE pozostaje bez zmian- żadnych korekt komunikacyjnych. Tu nie będzie "niespodzianek"

Instalacja o mocy 25 MW nie zastąpi trzech lokalnych ciepłowni, które dziś zapewniają pełne 66,2 MW. Wariant likwidacji ciepłowni i zastąpienia ich jednym źródłem na odpady jest po prostu technicznie niewykonalny.

Coś będzie musiało jednak uzupełnić deficyt- kolejny ETS do opłacenia? - raczej tak, szczytowe kotły gazowe?.

Spalarnia musi pracować w ruchu ciągłym, także w lipcu i sierpniu. Nadwyżka mocy w lecie zwykle jest odprowadzana do atmosfery poprzez chłodnie, co jest standardową procedurą technologiczną, ale oznacza marnowanie energii.

Kotły pelletowe mają pełną elastyczność operacyjną. W okresach mrozów mogą dostarczyć miastu pełne 66,2 MW, a latem modulują moc lub całkowicie się wyłączają. Płacimy tylko za realnie zużyte paliwo, bez marnowania energii.

Odpady komunalne mają zmienny i nieprzewidywalny skład, dlatego w procesie ich spalania powstają zanieczyszczenia, które muszą być wychwytywane przez systemy oczyszczania spalin: dioksyny, furany, kwaśne gazy oraz metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów). To nie jest opinia- to fizyka spalania odpadów.

I jest jeszcze druga rzecz, o której nikt nie chce mówić: dziesiątki śmieciarek dziennie. To nie są hermetyczne pojazdy laboratoryjne, tylko zwykłe ciężarówki z odpadami. Każda z nich tocząc się przez miasto ciągnie za sobą „porcję zapachu”. Krótko: smród nie pojawia się „czasem”. Smród przyjeżdża do miasta kilkadziesiąt razy dziennie.

Ze spalania 100 000 ton odpadów powstaje 25 000 - 30 000 ton pozostałości: żużle, popioły lotne i odpady z oczyszczania spalin (kod 19 01 13*). Ich transport i deponowanie na specjalistycznych składowiskach generuje spore koszty.

Z kotła pelletowego uzyskujemy zaledwie ok. 0,5% do 0,7% czystego popiołu mineralnego (zaledwie kilkaset ton (około 200) rocznie z całego miasta). Zgodnie z unijnym rozporządzeniem nawozowym (UE) 2019/1009 ten popiół nie jest odpadem niebezpiecznym. To bezpieczny surowiec bogaty w fosfor i potas, który wraca do środowiska jako surowiec nawozowy.

Skoro instalacja IPTOK dostarcza jedynie 25 MW ciepła przy zapotrzebowaniu miasta na poziomie 66,2 MW, jej skala (100 000 ton odpadów rocznie) nie wynika z potrzeb Piekar. Wynika z logiki biznesu odpadowego, w którym głównym źródłem przychodów jest opłata bramowa.

Piekary produkują ok. 8 tys. ton frakcji palnej RDF. To oznacza, że ponad 92 tys. ton musi być sprowadzane z zewnątrz, aby instalacja mogła pracować w ruchu ciągłym.

 

Dowóz RDF (ok. 6250 kursów) oraz wywóz 25–30 tys. ton pozostałości (ok. 1900 kursów) daje łącznie ok. 8100 kursów rocznie — czyli średnio ponad 22 kursy dziennie (około 45 przejazdów ciężkich pojazdów na dobę przez cały rok).

Ruch dla pelletu:

Na podstawie oszacowania danych MPEC, roczne zużycie węgla to około 21,5 tys. ton (145 GWh ciepła). System oparty na pellecie wymaga ok. 29 000 ton paliwa rocznie by uzyskać taką samą ilość ciepła. To oznacza ok. 6 kursów dziennie (12 przejazdów), głównie w sezonie grzewczym. Wiosną i latem transport jest znikomy.

Od 2031 roku: Spalarnie odpadów komunalnych zostają bezwzględnie włączone do systemu opłat za emisję CO2 (25% zweryfikowanych emisji w pierwszym roku).

Od 2034 roku: Obiekt będzie musiał kupować płatne uprawnienia na 100% emisji kopalnego CO2.

Krajowa Izba Gospodarcza Odpadów (KIGO) ostrzega, że te opłaty wywindują koszty odbioru odpadów o około 60%, a ceny ciepła o około 50%! Zewnętrzny operator przerzuci te koszty na gminę i mieszkańców. Przeciętny Kowalski zapłaci podwójnie: w wyższych rachunkach za śmieci oraz za ciepło.

Dlaczego wariant pelletowy ratuje kieszenie?

Biomasa drzewna spełniająca kryteria RED III posiada w systemie EU ETS wskaźnik emisji równy zero. Wybór pelletu oznacza całkowite zwolnienie Piekar z tego podatku.

Mit „drogiego pelletu” i bezzwrotne miliony z UE

Do tego widoczna jest ekspansja produkcji tego paliwa a to raczej dobry prognostyk na przyszłość.
 

Przez zasadę DNSH (Do No Significant Harm), spalarnie odpadów nie spełniają kryteriów unijnych programów.

Na spalarnię nie ma ani euro bezzwrotnych dotacji – miasto (inwestor) musiałoby finansować ją własnymi środkami lub komercyjnymi kredytami, spłacanymi przez mieszkańców w rachunkach przez dekady.

Tymczasem dyrektywa RED III daje biomasie pełne „zielone światło”, a modernizacja ciepłowni na OZE kwalifikuje się do dużych dotacji z programu FEnIKS (Działanie 2.1) oraz z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji dla Śląska.

Postawiły na biomasę, korzystając z milionów euro dotacji, chroniąc mieszkańców przed drożyzną i podatkiem CO2.

Spalarnia nie byłaby nasza. Byłaby prywatna, w rękach niemieckiego inwestora. Obiekt stojący na naszym terenie, pracujący na obcych odpadach, generujący ruch ciężarówek i serwujący nam mieszkańcom dziesiątki uciążliwości od zdrowia po zapachy, nie stanowiłby majątku miasta. Zyski z opłaty bramowej trafiałyby do właściciela, a koszty funkcjonowania wracałyby do mieszkańców w rachunkach przez lata.

Ciepłownie dostosowane pod pellet to zupełnie inna historia. To majątek miasta, infrastruktura należąca do Piekar, sfinansowana z bezzwrotnych środków Unii Europejskiej i pracująca na stabilnym, czystym, krajowym paliwie. Każda złotówka oszczędności zostawałaby w lokalnym systemie.